CHỌN NGHỀ THEO SỞ THÍCH VÀ NĂNG KHIẾU CỦA BẠN

CHỌN NGHỀ THEO KHẢ NĂNG CỦA BẠN – LÝ THUYẾT VỀ “7 LOẠI HÌNH THÔNG MINH” CỦA GIÁO SƯ HOWARD GARDNER

Trong 8 năm đi tham gia các đợt Tư vấn Mùa thi cho học sinh chuẩn bị thi tốt nghiệp Trung học Phổ thông và tuyển sinh Đại học/Cao đẳng, một trong các câu hỏi mà chúng tôi thường gặp nhất từ học sinh và Phụ huynh là nên chọn ngành học theo sở thích/năng khiếu, hay chọn theo nhu cầu của xã hội?

Một vấn đề khác cũng nổi lên trong các mùa Tư vấn, là hầu hết các em chỉ chọn những ngành học thiên về khoa học (Tự nhiên hoặc Xã hội Nhân văn), ít em chọn những ngành học dựa theo năng khiếu như Nghệ thuật, Thể dục Thể thao… Có vẻ các em còn nặng thành kiến rằng những môn năng khiếu này không dành cho người “thông minh”, nghĩa là chỉ giỏi Văn Toán Sinh Lý Hoá… mới là đáng kể.

Suy nghĩ như thế thật là sai lầm. Gần đây cuốn sách “Seven kinds of Smart” (7 loại hình thông minh) của Thomas Armstrong lập lại lý thuyết của GS Howard Gardner đã cho thấy một sự thật là không chỉ giỏi các môn học cơ bản kể trên mới được kể là thông minh, mà cả những tài năng khác về vận động, khéo tay, tiếp cận thiên nhiên… đều đáng được ghi nhận, và nếu được khơi dậy, bồi dưỡng đúng mức, sẽ đem lại lợi ích đáng kể cho người sở hữu nó cũng như cho xã hội.

Nền giáo dục hiện nay của nước Mỹ là một ví dụ sinh động khi người ta không bỏ sót bất kỳ một tài năng nào. Chúng ta vẫn thường thấy tên các vận động viên nổi tiếng gắn liền với tên các trường Đại học (ví dụ: vận động viên điền kinh Carl Lewis xuất thân từ University of Houston, cầu thủ bóng rổ Michael Jordan gắn liền với University of North Carolina…). Những câu chuyện về các chuyên gia tính toán đường bay “trên trời” cho NASA nhưng lại trông giống như chậm phát triển, tự kỷ, không thể tự chăm sóc bản thân ở “dưới đất”… cũng là minh hoạ thú vị cho việc khai thác và sử dụng thành công những loại trí thông minh khác thường của quốc gia số một thế giới này.

Lý thuyết về 7 loại hình thông minh cũng sẽ giúp ta tìm ra câu trả lời chính xác cho những trường hợp có sự “đối chọi” nhau giữa các khả năng của học sinh, hoặc có sự khác biệt đáng kể giữa sở thích và sở trường.

Một ví dụ minh họa cho trường hợp này là em học sinh trường THPT Tân Phú (quận Tân Phú TP.HCM) trong buổi tư vấn tuyển sinh “Đúng ngành nghề – Sáng tương lai” ngày 07/02/2015. Câu hỏi của em là “Em yêu thích ngành Thiết kế Game, và các trường dạy nghề này đều khuyên em chọn học theo 1 trong 2 hướng, một là hướng Thiết kế Giao diện Đồ họa (hướng Đồ họa), hai là Lập trình Game (hướng Lập trình). Nhưng em yêu thích cả hai, và muốn học cả hai hướng này. Như thế có nên không?”.

Nếu xem xét vấn đề dưới nhãn quan của lý thuyết 7 loại hình thông minh, chúng ta sẽ dễ dàng tìm thấy câu trả lời cho câu hỏi này. Đây là trường hợp rất phổ biến khi mà học sinh phân vân giữa “sở trường” và “sở thích” (mà trong thực tế, có thể cũng là một sở trường khác của bạn), ví dụ: bạn vừa khá Toán, vừa yêu thích Âm nhạc hoặc vẽ…

Trước tiên, chúng ta hãy cùng nhau tìm hiểu 7 loại hình thông minh là gì?

  1. Trí thông minh ngôn ngữ: người có khả năng về ngôn ngữ, có thể tranh luận, thuyết phục, trình bày vấn đề một cách rõ ràng, mạch lạc. Họ có thể trở thành các bậc thầy về đọc và viết. Nói dễ hiểu, đây là trí thông minh của những học sinh giỏi Văn.
  2. Trí thông minh logic – toán học: đây là trí thông minh của các nhà khoa học, kế toán, nhà lập trình máy tính. Những nét tiêu biểu nhất của người thiên về trí thông minh logic – toán học gồm có khả năng xác định nguyên nhân, chuỗi các sự kiện, cách tư duy theo dạng nguyên nhân – kết quả, khả năng sáng tạo các giả thuyết, tìm ra các mô hình số học hoặc quy tắc, “số hoá” mọi vấn đề dựa trên các khái niệm, đồng thời ưa thích các quan điểm dựa trên lý trí trong cuộc sống nói chung.
  3. Trí thông minh không gian – hình / khối: đây là loại trí thông minh liên quan đến suy nghĩ thông qua hình và khối. Đó là mảnh đất sáng tạo của các kiến trúc sư, nhà nhiếp ảnh, nghệ sĩ tạo hình, những nhà thiết kế… Người sở hữu loại trí thông minh không gian ở mức độ cao thường nhạy cảm một cách sắc bén với những chi tiết cụ thể trực quan và có thể hình dung được một cách sống động, vẽ ra hay phác họa những ý tưởng của họ dưới dạng hình ảnh, đồ hoạ, cũng như họ có khả năng tự định hướng bản thân trong không gian 3 chiều một cách dễ dàng.
  4. Trí thông minh âm nhạc: đặc điểm cơ bản của loại trí thông minh này là khả năng cảm nhận, thưởng thức và tạo ra các tiết tấu và nhịp điệu. Người ta nhận xét rằng trí thông minh về âm nhạc có trong tiềm thức của bất cứ cá nhân nào với nhiều mức độ khác nhau. Điều này giải thích cho hiện tượng hầu như tất cả chúng ta đều thích nghe nhạc.
  5. Trí thông minh vận động thân thể / khéo tay: các vận động viên thể thao, những người làm nghề thủ công, những thợ cơ khí, các bác sĩ phẫu thuật là những người sở hữu loại hình thông minh này. Cũng thuộc loại này, diễn viên hài vĩ đại Charlie đã sử dụng tài năng để thực hiện nhiều động tác biểu diễn tài tình. Các cá nhân thuộc loại tài năng vận động thân thể cũng có thể kể đến thợ thêu may, nghề thợ mộc hay nghề tạo mẫu. Hoặc họ có thể ham thích và theo đuổi những hoạt động của cơ thể như đi bộ đường dài, khiêu vũ, chạy bộ, cắm trại, bơi lội hoặc đua thuyền. Họ là những người thực hành, nhạy cảm, thường xuyên muốn vận động cơ thể của họ và có “phản ứng bản năng” với các tình huống, sự vật.
  6. Trí thông minh năng lực tương tác: đây là năng lực hiểu và làm việc được với những người khác. Người có trí thông minh này có khả năng cảm nhận và dễ chia sẻ với tâm trạng, tính cách, ý định và mong muốn của những người khác. Trong thực tế, họ rất tuyệt vời với vai trò của người môi giới, quản trị, người hoà giải hoặc là thầy giáo.
  7. Trí thông minh năng lực tự nhận thức bản thân hoặc trí thông minh nội tâm: Một người mạnh mẽ về loại trí tuệ này có thể dễ dàng tiếp cận và nhìn rõ được những cảm xúc của chính bản thân mình, phân biệt được giữa nhiều loại trạng thái tình cảm bên trong và sử dụng chính những hiểu biết về bản thân mình để làm phong phú thêm và vạch ra con đường cho cuộc đời mình. Đây là trí thông minh tiêu biểu của các nhà cố vấn, nhà thần học, những triết gia. Họ có thể là người có tính độc lập mạnh mẽ, thẳng thắn cao độ và cực kỳ tự giác, có kỷ luật. Trong bất cứ trường hợp nào, họ thuộc dạng tự lập và thích làm việc một mình hơn là làm việc nhóm cùng với người khác.

Trong thực tế, mỗi người đều sở hữu ít nhất 1 trong 7 loại trí thông minh (có nhiều người sở hữu 2, 3 hoặc thậm chí 4 loại). Hơn thế nữa, một cách lý tưởng là bất kỳ một người bình thường nào cũng có thể phát triển một trong số 7 loại trí thông minh nói trên của tư duy đến một mức độ đáng kể và trở thành chuyên gia.

Những ví dụ tiêu biểu là Giáo sư Tiến sĩ Toán học Đặng Đình Áng (Đại học Saigon) còn là nghệ sĩ thổi sáo khá nổi tiếng trong giới âm nhạc, bác sĩ Socrates thành viên đội tuyển bóng đá quốc gia Braxin năm 1982, tuyển thủ quốc gia Đức Paul Breitner là Chuyên gia Tâm lý, vv…

Mặt khác có một số người có vẻ như đã phát triển và đạt đến một trình độ cao chỉ một loại trí thông minh nào đó, trong khi các loại trí thông minh khác của họ lại phát triển chậm hơn nhiều và kém hẳn. Đây chính là những nhà bác học của thế giới loài người. Những người giống như nhân vật Raymond trong bộ phim The Rain Man (Người đàn ông trong mưa) đã đoạt giải Oscar, đây là những người có thể tính toán các con số bằng tốc độ của ánh sáng nhưng không thể tự chăm sóc bản thân họ. Hay những cá nhân sở hữu tài năng về điêu khắc song lại không thể đọc được, hay có những người có khả năng xướng âm một cách hoàn hảo nhưng lại cần người khác giúp buộc dây giày của họ.

Nói tóm lại, để chọn ngành học theo sở trường năng khiếu, trước hết bạn cần tự nhận xét một cách cẩn thận và tìm ra năng lực cao nhất của mình, sau đó tham khảo bảng dưới đây. Trong trường hợp bạn sở hữu 2 loại trí thông minh, hoặc sở trường và sở thích của bạn khác nhau thì hãy mạnh dạn chọn cả hai, chỉ cần xác định cái nào chính, cái nào phụ, để phân bổ công sức và thời gian cho hợp lý.

STT Loại trí thông minh của bạn Ngành học nên chọn
01 Ngôn ngữ Khoa học Xã hội Nhân văn (Văn, Sử, Địa)
02 Toán học – Logic Khoa học Tự nhiên (Toán, Lý , Hoá, Sinh), Kế toán – Tài chính, Tài nguyên / Môi trường, Lập trình viên, Công nghệ Thông tin
03 Không gian – Hình/Khối Mỹ thuật, Thiết kế Đồ họa / Thời trang, Nhiếp ảnh, Quay phim
04 Âm nhạc Nhạc viện, Thiết kế Đa phương tiện
05 Vận động thân thể – khéo tay Thể dục Thể thao, Mỹ thuật Ứng dụng
06 Năng lực tương tác Quản trị Kinh doanh, Quan hệ Công chúng, Sư phạm
07 Thông minh Nội tâm Tâm lý học

Tham khảo từ cuốn: “7 loại hình thông minh”, tác giả Thomas Armstrong, dịch giả: Mạnh Hải – Thu Hiền, NXB Lao động – Xã hội.

You may also like...

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *